" />
Eğitimci-Yazar Murat Anar, Ankara’da gerçekleştirilen Türk Devletleri Teşkilatı 13. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’ni değerlendirdi. Türkiye-Azerbaycan ilişkilerindeki son gelişmelerden Ankara Bildirisi’ne, Macaristan’ın zirveye katılmamasından Türk dünyasının geleceğine kadar birçok başlığa değinen Anar, “13. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi” başlıklı yazısında şu ifadelere yer verdi:
“TDT 13. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi
Türk Dünyasının ve dünyanın merakla takip ettiği Türkiye’nin ev sahipliğinde Ankara’da yapılan Türk Devletleri Teşkilatı 13. Devlet ve Hükümet Başkanları zirvesini geride bıraktık. Zirvenin Cumhuriyet Bayramı’na denk gelmesi Türkiye için günün anlamını daha arttırdı. Zirveye Azerbaycan Dışişleri Bakanı düzeyinde katılırken Macaristan hiç katılmadı. Türkiye, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Ankara’daki Zirveye Cumhurbaşkanlarıyla katıldı.
Aliyev Neden Gelmedi?
Son zamanlarda hem başörtüsü hem Azerbaycan-İsrail ilişkileri nedeniyle Azerbaycan’a yapılan olumsuz eleştiriler demokratik sınırları aştı, hakaret boyutuna ulaştı kabul. Ama Türkiye gerginliği tırmandıracak resmi boyutta hiçbir açıklama yapmadı. Gerek Cumhurbaşkanı Erdoğan, gerek Aksakallılar Konseyi Başkanı Binali Yıldırım gerekse Cumhur İttifakı Ortağı Dr. Devlet Bahçeli net bir şekilde Azerbaycan’ın müstakil bir devlet olduğunu, Azerbaycan’ın iç işlerine karışmanın kimsenin haddi olmadığını ve tarihten gelen Türkiye-Azerbaycan kardaşlığını vurguladı. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan üstüne Aliyev’i arayıp Azerbaycan’ın yeniden bağımsızlık gününü kutlayarak, Aliyev’i zirveye davet etti; Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral Azerbaycan’a yönelik olumsuz eleştirilerinden dolayı görevden de alındı.Aliyev’e Türkiye’nın yaptıkları yetmemiş olacak ki Azerbaycan Cumhurbaşkanı bu zirveye katılmamayı tercih etti. Katılmamanın resmi gerekçesi olarak aynı gün Bakü’de düzenlenen FIFA U-15 Dünya Kupası ve Festivali’nin kapanış ile ödül törenine Aliyev’in katılması sunuldu.Azerbaycan’ı zirvede Dışişleri Bakanları Ceyhun Bayramov temsil etti.
![]()
Türkiye ve Azerbaycan’ın Tarihi Sorumluluğu
Bu gerilimde iğneyi Azerbaycan’a çuvaldızı Türkiye’ye batıralım. Burdan AzerbaycanTürk’ü, fikirlerine her zaman değer verdiğim Ramiya Hanım’a selam olsun; onun fikrini ben kendime rehber edindim. Bir çok yazımda, mülakatımda vurguladım.Türkiye Türk birliğinin stratejik ve diplomatik aklı yani beyni ise Azerbaycan Türk birliğinin duygusal yönü, ruhu, yani kalbi. Zaman zaman kalple, beyin fikir ayrılığına düşer mi düşer. Ama kalp ya da beyinden biri hastalanırsa, olmazsa Türk birliği çöker.
Şimdi Hürmetli Cumhurbaşkanı Aliyev Hazretleri, çıktınız bir açıklama yaptınız, dediniz ki “Biz Karabağ zaferini hiç kimsenin yardımı olmadan kazandık, silah aldıysak parasını verdik de aldık.” Bu açıklama kime karşıydı? Eğer Türkiye’ye karşıysa bu açıklama. Türkiye’de yaşayan Türk insanının kırılması, alınması ama kardaşım biz hani bir millettik demesi doğal değil mi? İlkokul çağlarından Karabağ azadlığa kavuşana kadar Karabağ’ın derdiyle dertlenen benim gibi insanların dualarına haksızlık değil mi? Eğer bu cümleler bizeyse. Türkiye’ye söylemediyseniz bu sözler Türkiye’ye karşı değil demek neden bu kadar zor? Bizim iç işlerimize kimse karışmasın dediniz, doğru da dediniz. Biz iki millet olabiliriz sizinle ama tek devletiz. Güçlü bir Azerbaycan, kendi kararlarını kendi veren bağımsız bir Azerbaycan Türkiye için de Türk Devletleri ve Türk Dünyası için de bir şanstır, bir güçtür. Sayın Azerbaycan Cumhurbaşkanım, lafa bakın kim söylemiş, Azerbaycan’a hakaret eden, ayar vermeye çalışan ne kadar Türk ne kadar ADAM? Sözü dikkate alınacak bir Cumhurbaşkanı Başdanışmanı vardı o da görevden alındı. Sözüne itibar edilmemesi gerekenlerin sözüne itibar etmek ve ilişkileri ısrarla germek ne kadar sağlıklı? Sayın Azerbaycan Cumhurbaşkanım, biz size ve Azerbaycan’a hakaret edenlerin adam yerine koyduklarımıza gerekeni yapıyoruz, yapacağız. Peki siz Türkiye’ye hakaret edenlere, ısrarla ortamı gerenlere ne yapıyorsunuz? Bunlardan biri de Azerbaycan’ın resmi yayın organı.
Gelelim Türkiye’ye, Hani Azerbaycan’ı bir kesim İsrail’le ilişkileri iyi diye hainlikle siyonistlikle, müslüman düşmanlığı ve katille işbirliği yapmakla suçluyordu. Azerbaycan’a hakaret üstüne hakaret yağdırıyordu. Bre heeey!!! balık hafızalı; Karabağ’da, Hocalı’da, Akdamar’da, Kars’ta, Iğdır’da, Erzurum’da kızlarımızın, kadınlarımızın ırzına geçilirken, bebelerimiz katledilirken bunları Ermeniler yaparken Filistin Devleti’ne siz ne kadar nankörsünüz Ermeni tarafından ırzı çiğnenen, evladı doğranan senin müslüman kardeşin sen nasıl Ermenistan’a destek verirsin neden diyemedin? Azerbaycan Türk’ü nankör değildir, Türkiye iki helikopteri Karabağ’da Azerbaycan’a gönderemezken en zor zamanda Ermenistan’a karşı Azerbaycan’ı destekleyen, Azerbaycan’a silah veren İsrail’e neden düşman olsun? Azerbaycan da kesinlikle Filistin halkına yapılan zulmün karşısında Aliyev’in cümleleri çok net Filistin Devleti’nin, Türk’e karşı kadir kıymet bilmemesine rağmen “Biz bağımsız, Kudüs merkezli bir Filistin’den yanayız, bölgeye barış gelmesinden yanayız.” diyor. Daha ne yapsın Azerbaycan, kendisine dostluk yapan İsrail’e savaş açıp Ermenistan’ın yanında olan Filistin Devleti’nin işgal altındaki topraklarını mı kurtarsın?
![]()
Filistin’in hesapsız kitapsız her koşulda yanında olan Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ne sövercesine, tarihte başka gün kalmamış gibi 29 Ekim’de Güney Kıbrıs Rumlarını ziyaret eden Filistin Devlet Başkanı’nı nasıl seveyim? Filistin’de mazlumun yanında olmak başka bir şey Türk’e düşman Filistin Devlet yönetimine karşı çıkmak farklı bir şey. Azerbaycan’ı İsrail’le iş birliği yapıyor diye suçlayanların gözüne, Filistin Devleti’nin hem Azerbaycan’a hem Türkiye’ye her fırsatta ihanet ettiğini sokmak lazım.
Demokratik eleştiri farklı bir şey bir devletin iç işlerine karışıp biz sizden güçlüyüz, biz olmazsak siz hiç bir şeysiniz, size o kadar yardım ettik siz nasıl İsrail’le işbirliği yapar, başörtüsünü yasaklarsınız, size göstereceğiz demek farklı bir şey. Birincisi hakken ikincisi hadsizlik, terbiyesizlik Azerbaycan’a karışmak. Maalesef bunu da iktidarın nimetlerinden yararlanan, iktidar sayesinde güç kazanan medya organlarının yapması hem üzücü, hem düşündürücü. Umarım Sayın Cumhurbaşkanımız bu duruma gerekli müdahaleyi yapar.
Şimdi de bir kesim vay efendim Aliyev nasıl TDT Zirvesi’ne gelmez, Azerbaycan bizim için bitmiştir, havasında. Hemen hatırlatalım; bizim Cumhurbaşkanımız Ekim ayının ortasında Bakü’de düzenlenen CICA 7. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’ne, Mayıs 2026’da düzenlenen Dünya Kentsel Formu’nun 13. oturumuna katılmadı. Sayın Erdoğan Temmuz 2024 yılında Azerbaycan’ın Şuşa kentinde düzenlenen gayriresmi TDT Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’ne katılmayıp, milli maçımızı izlemeye gitti. Azerbaycan bunu sorun etti mi?Azerbaycan, Feridun Sinirlioğlu’nun Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreterliği görevine aday gösterilmesini memnuniyetle karşıladı. Azerbaycan bu adaylığa karşı diye fitne yayanlara duyurulur. Sözün özü artık yeter!!! Azerbaycan tavrını koydun, had bildirdin; eyvallah biz Türkiye olarak bunu aldık kabul ettik. Tamam daaa!!!. Siz de daha fazla uzatmayın bu konuyu. Hem ikili ilişkileri hem de Tüm Türk Dünyasını daha fazla germeyin. Türkiye-Azerbaycan, kardaştır. Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın vurguladığı gibi “Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa, ihtilafa yer yoktur.” Bu kardaşlığın gereğini yapmak hem Türkiye’nin hem Azerbaycan’ın tarihi sorumluluğudur.
Zirvenin Genel Değerlendirmesi
Orban’ ın Türk Dünyasına bakış açısı Magyar’da değişmiş gibi duruyor. Macaristan zirveye hiç bir düzeyde katılmadı. Macaristan Türk Dünyası için bir değer. Magyar yüzünü Bürüksel’e dönse de TDT gibi bir gücü ve Türk Devletlerinin potansiyelini görmezden gelirse kendi kaybeder. Kendini Atilla’nın torunu olarak gören Macar halkının elbet Magyar’a bu tavrından dolayı bir cevabı olur.
Özbekistan Cumhurbaşkanı’nın turizmde işbirliği ve Kazakistan Cumhurbaşkanı’nın Rusya çağrıları dikkat çekiciydi.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Rusça’nın artık zorunluğunu ortadan kaldırmışken, Rusçuluğa karşı kendi ülkesinde tedbirler almışken Rusya’nın yıprandığı bir dönemde Rusya’nın TDT’ye gözlemci üye olmasını istemesi analize muhtaç. Tokayev’den beklentimiz Türklerin yaşadığı Kırım’ ı neden işgal ettin, önce sen Türk’e karşı iyi niyetini göster sonra biz senin TDT’ye gözlemci üyeligini konuşalım Rusya demesi. Rusya fırsatını buldukça Türk’e düşmanlık yapacaksa TDT’de ne işi var? Macaristan TDT’ye gözlemci üye iken canımız, kardeşimiz Türkmenistan da gözlemci üye. Artık Türkmenistan’ın tam üyeliği bu zirvede konuşulsun hatta Türkmenistan tam üye olsun beklentisi bir başka zirveye kaldı. Türkiye’nin Azerbaycan’dan dönem başkanlığını devralması TDT çalışmalarını daha da ivmelendirecek.
Ankara Bildirisi
Zirvede kabul edilen Ankara Bildirisi 163 maddeden oluşuyor, bildirideki önemli başlıkların bir çoğunun geçmişte de zirve bildirilerinde yer alması dikkate değer. Zengezur Koridoru, ticaret, enerji, Bakü-Tiflis-Kars hattı, savunma sanayii, siber güvenlik, ortak alfabe, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Afganistan, Filistin, Suriye., Uzay çalışmaları, havaalanlarında Türk Devletleri vatandaşları için ortak geçiş alanlarının oluşturulması, yüksek öğretim alanlarında ortak çalışma, TDT’nin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ve İslam İşbirliği Teşkilatı nezdinde gözlemci üye statüsü kazanması için gerekli diplomatik girişimlerde bulunulması bildiride yer alan başlıkladan bazıları.
Türk Devletleri Teşkilatı zamanla farklı bir yapılanmaya gider mi gider; daha da gelişir mi bence gelişir ve güçlenir. Şu gerçeği tüm dünya görüyor, TDT küresel bir güç olma yolunda emin adımlarla ilerliyor. TDT’nin güçlenmesi birilerini rahatsız edecek, Türk Devletleri arasına fitne sokulmaya çalışılacak bunun en bariz örneği Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin problemler köpürtülerek gerilmeye çalışılması. Türk Devletlerinin her biri güçlü ve birlikte olursa dünyaya nizam verecek potansiyele sahip. Birlik olmazsa Türk Devletleri başka devletlerin gölgesinde kalmaktan kurtulamaz.”
News
